Meloset (Melatonina) – Kompleksowy opis leku dla pacjenta Melatonina działa głównie poprzez aktywację receptorów MT1 i MT2 w podwzgórzu oraz ośrodkach snu. Moduluje cykl snu poprzez synchronizację aktywności neuronów SCN (jądro nadskrzyżowaniowe) odpowiadających za główny zegar biologiczny. Ponadto wykazuje słabe działanie antyoksydacyjne i może wpływać na poziomy innych neuroprzekaźników. Dla specjalistów:
Farmakokinetyka
- Wchłanianie: Szybkie wchłanianie z przewodu pokarmowego, biodostępność ok. 15–30% (pierwsze przejście przez wątrobę).
- Maksymalne stężenie (Tmax): 30–60 minut po podaniu doustnym.
- Metabolizm: W wątrobie (głównie przez CYP1A2) do związków nieaktywnych.
- Wydalanie: Z moczem, w postaci 6-siarczanu melatoniny.
- Czas półtrwania: Około 30–60 min, tabletki o przedłużonym uwalnianiu – do 3–4 h.
Zastosowanie w codziennym życiu i dobre praktyki
Meloset (melatonina) rekomendowany jest w Polsce głównie w: zaburzeniach snu związanych z niedoborem melatoniny (osoby starsze, praca zmianowa),
Dawkowanie rano vs wieczorem
- Zalecane: Wieczorem, 30–60 min przed snem – najlepiej w stałych godzinach.
- Zalety stosowania wieczorem: Najwyższa zgodność z naturalnym wydzielaniem endogennej melatoniny; większa skuteczność w ułatwieniu zasypiania.
- Stosowanie rano: Nie jest zalecane; może zaburzyć rytm dobowy, prowadzić do senności w ciągu dnia.
- Wskazówki: Utrzymywać regularne pory podawania leku, unikać światła niebieskiego przed snem (telefon, komputer, telewizor).
Przyjmowanie z jedzeniem czy na czczo
- Pokarm (szczególnie tłusty lub bogato białkowy) może opóźniać wchłanianie melatoniny i zmniejszać skuteczność.
- Zalecane: Przyjmować na czczo, minimum 30–60 min po ostatnim posiłku; Polskie zwyczaje kolacyjne (obfite wieczorne posiłki) mogą wymagać przesunięcia zażycia melatoniny na późniejszą godzinę.
- Wyjątek: Preparaty o przedłużonym uwalnianiu można niekiedy podać z lekkim posiłkiem kolacyjnym (zgodnie z zaleceniem lekarza).
Ostrzeżenia dotyczące interakcji
| Czynnik | Możliwa interakcja | Zalecenia |
|---|---|---|
| Pokarm (szczególnie tłusty) | Opóźnione i obniżone wchłanianie melatoniny | Zażywać melatoninę na czczo lub 2 godziny po posiłku |
| Alkohol | Nasila senność, może nasilać działania niepożądane melatoniny, pogarsza jakość snu | Unikać spożywania alkoholu po przyjęciu melatoniny |
| Leki z grupy inhibitorów CYP1A2 (np. fluwoksamina, cyprofloksacyna, ciprofloksacyna) | Zwiększa stężenie melatoniny we krwi, ryzyko działań niepożądanych | Możliwe dostosowanie dawki po konsultacji z lekarzem |
| Warfaryna i leki przeciwzakrzepowe | Możliwe nasilenie działania antykoagulacyjnego | Konieczne monitorowanie INR |
| Benzodiazepiny, środki nasenne | Możliwe zwiększenie sedacji/senności | Zachować ostrożność, nie prowadzić pojazdów |
| Silne palenie tytoniu (induktor CYP1A2) | Obniżenie skuteczności melatoniny | Może być potrzebna wyższa dawka |
Wskazania
| Wskazanie | Status w Polsce | Opis |
|---|---|---|
| Krótkotrwałe leczenie pierwotnej bezsenności u pacjentów powyżej 55. roku życia | Oficjalnie rejestrowane (np. Circadin) | Preparaty o przedłużonym uwalnianiu (2 mg), stosowane przez okres do 13 tygodni |
| Pomocniczo przy zaburzeniach snu wynikających z jet-lagu | Oficjalnie, leki i suplementy OTC | Skrócenie czasu zasypiania po dalekich podróżach lotniczych |
| Zaburzenia rytmu snu u osób niewidomych | Off-label | Normalizacja rytmów dobowych |
| Pomocniczo w bezsenności u dzieci i młodzieży ze spektrum autyzmu, ADHD | Off-label/na zlecenie lekarza | Pod ścisłym nadzorem lekarza, z precyzyjną oceną ryzyka i korzyści |
| Zaburzenia snu u osób pracujących zmianowo | Off-label | Wsparcie regulacji cyklu snu-czuwania |
Dawkowanie wg wskazań klinicznych
| Grupa pacjentów | Wskazanie | Dawkowanie | Czas trwania |
|---|---|---|---|
| Dorośli ≥18 lat | Bezsenność pierwotna, jet-lag | 1–5 mg, 30–60 min przed snem; Circadin: 2 mg raz na dobę | do 13 tygodni (Circadin); jet-lag: do 5 dni |
| Dzieci i młodzież (off-label) | Bezsenność z autyzmem, ADHD | 1–3 mg, 30–60 min przed snem (wg zaleceń lekarza) | Kilka tygodni, pod kontrolą lekarza |
| Osoby starsze (≥55 lat) | Oficjalnie: bezsenność | 2 mg (Circadin), 1–2 godziny przed snem | do 13 tygodni |
| Osoby pracujące zmianowo | Zaburzenia rytmu dobowego | 1–5 mg przed snem w planowanej fazie odpoczynku | Indywidualnie, wg potrzeb |
Profil bezpieczeństwa i działania niepożądane
- Bardzo częste / częste: Senność, bóle głowy, nudności, uczucie zmęczenia.
- Rzadkie: Zaburzenia nastroju, lęk, rozdrażnienie, suchość w ustach, nocne koszmary.
- Bardzo rzadko: Skurcze mięśniowe, zaburzenia ciśnienia krwi, reakcje alergiczne (wysypka, świąd).
- Ostrzeżenia:
- Nie zaleca się prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn po zażyciu (senność!).
- Nie stosować u dzieci poniżej 3. roku życia (brak danych bezpieczeństwa).
- U pacjentów z chorobami wątroby – szczególną ostrożność.
- Nie stosować w ciąży i laktacji bez konsultacji z lekarzem.
Wytyczne dotyczące prawidłowego stosowania
- Zawsze stosować się do zaleceń lekarza lub ulotki dołączonej do opakowania.
- Unikać jasnego światła (szczególnie niebieskiego) po zażyciu melatoniny – sprzyja to naturalnej produkcji hormonu.
- Nie spożywać tuż po obfitej kolacji ani bezpośrednio po alkoholu.
- Utrzymywać stałą porę przyjmowania preparatu, także w weekendy.
- Po tygodniu stosowania ocenić skuteczność; w przypadku braku poprawy – skonsultować się z lekarzem.
- Preparatu nie wolno dzielić, kruszyć ani żuć (szczególnie form o zmodyfikowanym uwalnianiu).
- Przechowywać lek z dala od dzieci, w temperaturze poniżej 25°C.
Alternatywne opcje leczenia
| Preparat / Grupa | Status refundacji NFZ | Zalety | Wady |
|---|---|---|---|
| Zaleplon, zolpidem, zopiklon (leki nasenne – tzw. Z-drugs) | Częściowo refundowane przy określonych wskazaniach | Szybkie działanie, dla cięższych zaburzeń snu | Ryzyko uzależnienia, ograniczenie długości terapii, liczne interakcje |
| Hydroksyzyna | Refundacja przy wybranych wskazaniach | Tanie, dostępne, szybki efekt | Duża senność poranna, suchość w ustach, działania niepożądane u seniorów |
| Leki przeciwdepresyjne (np. trazodon, mianseryna; off-label w bezsenności) | Refundacja głównie w depresji | Czasem skuteczne w przewlekłej bezsenności | Możliwe działania niepożądane (zaburzenia rytmu serca, suchość w ustach, przyrost masy ciała) |
| Niestandardowe terapie (np. światłoterapia, CBT-I) | Brak refundacji, wsparcie NFZ w wybranych ośrodkach | Bardzo skuteczne, brak działań niepożądanych lekowych | Dostępność głównie w dużych miastach, czas trwania terapii minimum 6–8 tygodni |
Status prawny, rejestracyjny i refundacyjny w Polsce
- Rejestracja: Podmiot odpowiedzialny zgłasza lek do URPL (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych).
- Circadin 2 mg: Jedyny preparat melatoniny aktualnie posiadający status leku na receptę (Rx) i oficjalną rejestrację do leczenia bezsenności pierwotnej u osób powyżej 55. r.ż.
- Preparaty OTC: Większość produktów do 1 mg – bez recepty, szeroko dostępne w aptekach, sklepach zielarskich, sklepach internetowych.
- Status refundacji: Brak leków refundowanych – melatonina nie jest obecnie refundowana przez NFZ (stan na czerwiec 2024).
Najnowsze badania/wskazówki kliniczne (2022–2025)
- W wytycznych Polskiego Towarzystwa Badań nad Snem (wyd. 2023) melatonina polecana jest jako pierwszy wybór u seniorów oraz w zaburzeniach snu spowodowanych „jet lagiem” (www.ptbs.pl).
- Europejskie wytyczne zalecają krótkotrwałe stosowanie melatoniny o przedłużonym uwalnianiu oraz unikanie jej długotrwałego przyjmowania bez nadzoru lekarskiego (EMA, 2022).
- Badania kliniczne z 2024 r. wskazują na korzystne działanie melatoniny u dzieci z autyzmem, jednak wyłącznie pod ścisłą kontrolą (PMID: 38108087).
- Według metaanaliz (BMJ Open, 2023), melatonina skraca czas zasypiania średnio o 7–12 minut, a u osób starszych – poprawia jakość snu.
Dostępność i dostawa
Melatonina (Meloset oraz inne marki) jest szeroko dostępna we wszystkich aptekach stacjonarnych i internetowych na terenie Polski. Tabletki 1 mg/60 szt. kosztują od 12 do 25 zł (stan na czerwiec 2024); Circadin 2 mg/30 szt. kosztuje ok. 65–85 zł.
| Miasto | Dostępność w aptekach stacjonarnych | Dostawa apteka internetowa (dni robocze) |
|---|---|---|
| Warszawa | Bardzo wysoka (powyżej 98% aptek) | 1–2 dni |
| Kraków | Bardzo wysoka | 1–2 dni |
| Łódź | Bardzo wysoka | 1–3 dni |
| Wrocław | Wysoka | 1–3 dni |
| Poznań | Wysoka | 1–3 dni |
| Szczecin, Gdańsk | Wysoka | 2–4 dni |
| Małe miasta | Wysoka, czasem wymagana rezerwacja | 2–4 dni |
Czas dostawy do aptek internetowych może ulec zmianie w okresach wzmożonego popytu lub ze względu na dostępność w magazynach.
FAQ – najczęstsze pytania pacjentów
1. Czy melatoninę można stosować codziennie przez dłuższy czas?
Melatoninę (np. Meloset, Circadin) można stosować codziennie przez kilka tygodni, zgodnie z zaleceniem lekarza. Przewlekłe stosowanie bez nadzoru specjalisty nie jest zalecane, ponieważ może to zaburzyć naturalny rytm dobowy oraz prowadzić do zjawiska tolerancji.
2. Czy melatonina uzależnia?
Nie, melatonina nie wykazuje potencjału uzależniającego, w przeciwieństwie do klasycznych leków nasennych. Jednakże należy zachować ostrożność i nie przekraczać zalecanych dawek.
3. Czy można prowadzić samochód po zastosowaniu melatoniny?
Bezpośrednio po zastosowaniu melatoniny nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, ze względu na możliwą senność, spowolnienie reakcji oraz zaburzenia koncentracji. Zaleca się przyjmowanie leku tuż przed snem.
4. Czy melatonina jest bezpieczna dla dzieci?
Melatonina może być stosowana u dzieci wyłącznie po konsultacji z lekarzem, najczęściej w określonych wskazaniach (np. zaburzenia snu w autyzmie). Stosowanie u zdrowych dzieci poniżej 3 r.ż. nie jest zalecane.
5. Czy mogę kupić melatoninę bez recepty?
Tak, większość preparatów melatoniny o dawce do 1 mg dostępna jest w aptekach bez recepty. Produkty o mocy 2 mg i więcej (zwłaszcza z przedłużonym uwalnianiem, np. Circadin) są wydawane wyłącznie na receptę.
