Bupron SR (Bupropion) – kompleksowy przewodnik dla polskich pacjentów
- Dla specjalisty: Bupropion hamuje wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny w OUN, działa słabo na serotoninę. Nie wykazuje istotnej aktywności blokującej receptory muskarynowe, histaminowe czy adrenergiczne – ogranicza to ryzyko sedacji i przyrostu masy ciała. Dobrze tolerowany metabolicznie.
Farmakokinetyka
- Wchłanianie: Po podaniu doustnym bupropion dobrze się wchłania z przewodu pokarmowego. Biodostępność - ok. 5-20% (efekt pierwszego przejścia).
- Metabolizm: Wątroba (głównie CYP2B6) – powstają aktywne metabolity: hydroksybupropion, treohydrobupropion, erytrohydrobupropion. Niektóre mają działanie farmakologiczne.
- Wydalanie: Głównie nerki (ok. 87%), stolec (ok. 10%).
- Czas półtrwania: Bupropion: 10–21 h, hydroksybupropion: 20–37 h.
- Początek działania: Po 1–2 tygodniach stosowania regularnego.
Zastosowanie w codziennym życiu i dobre praktyki
W Polsce bupropion stosowany jest głównie u osób dorosłych w leczeniu depresji, dystymii, a także jako wsparcie przy rzucaniu palenia (pod nazwą handlową Zyban). Lek nie wywołuje typowej dla wielu antydepresantów senności ani przyrostu masy ciała, często jest wybierany przez osoby aktywne zawodowo.
- Typowe dawki: Początkowo 150 mg raz dziennie, po 3-7 dniach zwiększane do 300 mg na dobę (w dwóch dawkach po 150 mg co ~12 h).
- Jak stosować: Tabletkę należy połykać w całości, popijając wodą, nie rozgryzać i nie dzielić.
- Polskie realia: Pacjent powinien mieć zapewnioną ciągłość terapii oraz regularny kontakt z lekarzem/psychiatrą, również w gabinetach POZ przy wsparciu recepty elektronicznej.
Dawkowanie rano vs wieczorem
| Pora dnia | Zalety | Wady | Wskazówki |
| Rano | Zmniejsza ryzyko bezsenności, lepsza koncentracja i energia w ciągu dnia | Możliwe pojawienie się niepokoju lub nadmiernej aktywności | Zalecane; szczególnie dla osób mających trudności ze snem |
| Wieczorem | Może wspomagać wieczorną motywację (rzadko wymagane) | Wzrost ryzyka bezsenności, trudności w zasypianiu | Raczej unikać; jeśli konieczne - nie później niż o 17:00 |
- Regularność stosowania jest kluczowa – przyjmować o stałych porach, najlepiej rano.
Przyjmowanie z jedzeniem czy na czczo
- Bupropion można przyjmować niezależnie od posiłków. Jednak u osób z wrażliwym żołądkiem korzystne jest zażywanie leku po śniadaniu.
- Typowe polskie śniadanie (kanapki, nabiał, jajka) nie wpływa na skuteczność ani bezpieczeństwo.
- Unikać bardzo tłustych posiłków w dużych ilościach, które mogą opóźnić wchłanianie.
Ostrzeżenia dotyczące interakcji
| Czynnik | Opis potencjalnej interakcji | Zalecenia |
| Pokarm | Duże ilości tłuszczu mogą opóźnić wchłanianie, ale bez klinicznego znaczenia | Brać z lekkim/umiarkowanym posiłkiem lub na czczo |
| Alkohol | Zwiększa ryzyko drgawek, ostrej reakcji psychicznej | Zdecydowanie unikać alkoholu podczas kuracji |
| Leki | Ryzyko interakcji z lekami p/padaczkowymi, SSRI/SNRI, lekami metabolizowanymi przez CYP2B6, β-blokerami, lekami przeciwpsychotycznymi | Zgłosić lekarzowi stosowanie wszystkich innych leków |
| Zioła (np. ziele dziurawca) | Możliwy wpływ na metabolizm bupropionu, znaczne ryzyko działań niepożądanych | Unikać łączenia bez konsultacji medycznej |
Wskazania
| Oficjalne wskazania (ChPL) | Wskazania off-label/stosowane w praktyce |
- Epizody dużej depresji u dorosłych
- Wspomaganie leczenia uzależnienia od nikotyny (Zyban)
| - Zespół przewlekłego zmęczenia
- ADHD u dorosłych (poza rejestracją, wymaga zgody lekarza)
- Profilaktyka depresji sezonowej
- Wspomaganie leczenia otyłości (poza rejestracją)
|
Dawkowanie wg wskazań klinicznych
| Wskazanie | Dorośli | Młodzież/dzieci | Seniorzy |
| Duża depresja | 150 mg rano przez 3–7 dni, następnie 150 mg 2x dziennie (max 400 mg/d) | Nie zalecane | Start od 150 mg, ostrożność przy niewydolności nerek/wątroby |
| Rzucanie palenia | 150 mg przez 6 dni, potem 150 mg 2x dziennie przez 7–9 tygodni | Nie zalecane | Dawkowanie jak dla dorosłych, monitorować funkcje narządów |
| Off-label (np. ADHD u dorosłych) | Indywidualne przez lekarza specjalistę, dawkowanie jak w depresji | Nie zalecane | Patrz dorośli, ostrożność |
Profil bezpieczeństwa / skutki uboczne
| Częstość | Objawy uboczne | Uwagi i co robić |
| Częste (>1/10) | Suchość w ustach, bezsenność, ból głowy, nudności, niepokój | Zwykle przemijają w ciągu 1–2 tygodni |
| Mniej częste (>1/100) | Zawroty głowy, pocenie się, wysypka, spadek apetytu | Zgłosić lekarzowi jeśli nasilone |
| Rzadkie (<1/1000) | Drgawki, reakcje alergiczne, ciężka wysypka, zaburzenia rytmu serca | Natychmiastowa konsultacja lekarska |
Ostrzeżenia:
- Unikać nagłego odstawienia bez porozumienia z lekarzem.
- Mogą wystąpić objawy odstawienia i/lub pogorszenie samopoczucia.
Wytyczne dotyczące prawidłowego stosowania
- Zawsze stosować zgodnie z zaleceniem lekarza – nie przekraczać zapisanych dawek.
- Tabletki zażywać o tej samej porze dnia, najlepiej rano.
- Unikać alkoholu i narkotyków podczas leczenia.
- Nie przerywać kuracji nagle; skonsultować stopniowe odstawianie z lekarzem.
- Informować lekarza o wszystkich chorobach i lekach; również o planowanych zabiegach chirurgicznych.
- Dla kierowców: lek nie wpływa istotnie na prowadzenie pojazdów, ale indywidualna odpowiedź może być różna.
- Pamiętać o e-recepcie i przedłużeniu zaopatrzenia na czas urlopu lub świąt.
Alternatywne opcje leczenia
- Selektywne inhibitory wychwytu serotoniny (SSRI): refundowane (np. sertralina, citalopram, escitalopram) – skuteczne, ale częściej wywołują zaburzenia libido i przyrost wagi
- SNRIs (wenlafaksyna, duloksetyna): dobre w depresji z lękiem i przewlekłym bólem – możliwe pocenie się i wzrost ciśnienia tętniczego
- Mirtazapina: skuteczna w bezsenności i zaburzeniach apetytu – powoduje senność i przyrost wagi
- Terapia farmakologiczna + psychoterapia: dla maksymalnych efektów zaleca się połączenie obu metod
- TLPD (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne): stosowane rzadziej, większy profil działań niepożądanych
Status prawny, rejestracyjny i refundacyjny w Polsce
- Bupropion posiada pełną rejestrację w Polsce (URPL), stosowanie zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego (ChPL) zatwierdzoną przez Ministra Zdrowia.
- Wskazanie do rzucania palenia, jak i depresja – dostępność na receptę (Rp lub Rpz)
- Lek częściowo refundowany (w niektórych wskazaniach: depresja, przewlekła depresja oporna na SSRI)
- Recepta powinna być wystawiona przez lekarza (psychiatra, a w przypadku rzucania palenia – również lekarz POZ)
Najnowsze badania/wskazówki kliniczne (2022–2025)
- Badania krajowe (np. Przewodnik PTBP 2022, „Psychiatria Polska” 2023) potwierdzają skuteczność bupropionu w depresji, zwłaszcza u osób z objawami anhedonii lub przewlekłego zmęczenia.
- Prace z lat 2023–2024 (np. „Journal of Affective Disorders”, „European Psychiatry”) potwierdziły skuteczność w leczeniu depresji opornej na SSRI/SNRI, przy mniejszym ryzyku dysfunkcji seksualnych.
- Badania podsumowane w „Lancet Psychiatry” (2024) wskazują, że bupropion może być również korzystny u pacjentów z zespołem przewlekłego zmęczenia oraz ADHD u dorosłych (uwaga: w Polsce jest to wskazanie off-label!)
- Literatura:
- Koszewska I., Masiak M. – Bupropion – zalecenia praktyczne. Psychiatria Polska 2023.
- Polskie Towarzystwo Psychiatryczne – Wytyczne leczenia farmakologicznego depresji 2022.
- European Medicines Agency – Bupropion product information 2024.
Dostępność i dostawa
- Bupropion dostępny w większości polskich aptek stacjonarnych i internetowych (z e-receptą).
- Najpopularniejsze opakowania: 30 tabl. x 150 mg / 60 tabl. x 150 mg (variacje wg producenta).
- Cena orientacyjna: od 60 do 130 zł za opakowanie 30 tabl. (refundacja obniża koszt do 30-50 zł, zależnie od wskazania i statusu ubezpieczenia).
| Miasto | Dostawa do apteki stacjonarnej | Dostawa w aptece internetowej (odbiór/kurier) |
| Warszawa | zwykle w 24 h | 1–2 dni robocze |
| Kraków | 1–2 dni | 1–3 dni robocze |
| Gdańsk | 1–2 dni | 1–3 dni robocze |
| Wrocław/Poznań/Łódź | 1–2 dni | 1–3 dni robocze |
| Miasta poniżej 100 tys. mieszkańców | 2–4 dni | 2–4 dni robocze |
FAQ – najczęstsze pytania pacjentów
- Czy bupropion powoduje przyrost masy ciała?
Bupropion rzadko powoduje przyrost masy ciała, a u wielu osób wręcz sprzyja redukcji masy ciała. Może zmniejszać apetyt. - Czy podczas stosowania leku mogę pić alkohol?
Nie zaleca się spożywania alkoholu podczas terapii bupropionem, ponieważ zwiększa ryzyko drgawek oraz może nasilać działania niepożądane psychoaktywne. - Czy mogę prowadzić samochód stosując bupropion?
Bupropion zasadniczo nie upośledza sprawności psychomotorycznej, ale w początkowej fazie leczenia lub przy objawach niepożądanych należy zachować ostrożność i indywidualnie ocenić swoją reakcję. - Jak długo stosować bupropion?
Czas leczenia ustala lekarz. W depresji kuracja zwykle trwa minimum 6 miesięcy po uzyskaniu poprawy, w rzucaniu palenia – 7–9 tygodni. O zakończeniu leczenia decyduje lekarz. - Co zrobić, jeśli zapomniałem/am przyjąć dawkę?
Należy przyjąć kolejną dawkę o wyznaczonej porze. Nie należy podwajać dawki, by „nadrobić” zapomnianą tabletkę – zwiększa to ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza drgawek.
