Tofranil (Imipramina) – Przewodnik dla Pacjenta
Informacja dla specjalisty:
Imipramina blokuje transporter noradrenaliny (NET) i serotoniny (SERT), ma również aktywność antagonistyczną wobec receptorów α1-adrenergicznych, H1 i M1. Charakterystyczny jest stosunkowo szeroki wpływ receptorowy, co decyduje o działaniach niepożądanych i skuteczności klinicznej.
Farmakokinetyka
- Wchłanianie: Lek dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego. Biodostępność wynosi ok. 30–50% z powodu efektu pierwszego przejścia przez wątrobę.
- Metabolizm: Imipramina przekształca się w aktywny metabolit (desipramina) głównie za pośrednictwem CYP2D6.
- Wydalanie: Głównie przez nerki; ok. 80% wydalane w postaci metabolitów, część w postaci niezmienionej z moczem.
- Okres półtrwania: Imipramina: 9–24 godziny; Desipramina: 15–25 godzin.
- Początek działania: Objawowa poprawa następuje zwykle po 2–4 tygodniach regularnego przyjmowania.
Zastosowanie w codziennym życiu i dobre praktyki
Imipramina jest stosowana głównie w leczeniu depresji umiarkowanej i ciężkiej, w niektórych przypadkach lęku, a także u dzieci z moczeniem nocnym (enuresis nocturna). Zgodnie z polskimi standardami klinicznymi, leczenie powinno prowadzić psychiatra lub lekarz doświadczony w farmakoterapii zaburzeń psychicznych.
- Tabletki należy połykać w całości, popijając wodą, najlepiej o stałej porze.
- Nie należy nagle przerywać terapii bez konsultacji z lekarzem.
- Skuteczność i bezpieczeństwo wymagają regularnego monitorowania – okresowe badania (np. EKG u seniorów, badania morfologii).
- W Polsce refundacja imipraminy dotyczy wybranych wskazań (depresja lekooporna, moczenie nocne u dzieci powyżej 6 r.ż.).
Dawkowanie rano vs wieczorem
- Dawkowanie rano: Może być korzystne w przypadku sedacji po leku lub jeśli pacjent odczuwa zmęczenie po wieczornej dawce. U niektórych osób może powodować pobudzenie, dlatego decyzję indywidualizuje lekarz.
- Dawkowanie wieczorem: Preferowane, jeśli dominująca jest sedacja lub jeśli lek powoduje senność. Często ułatwia zasypianie.
- Wskazówka: Należy zachować regularność – przyjmować lek o tej samej porze każdego dnia, niezależnie od dnia tygodnia, co minimalizuje ryzyko pominięcia dawki.
Przyjmowanie z jedzeniem czy na czczo?
- Lek można przyjmować niezależnie od posiłków – stopień wchłaniania nie ulega istotnym zmianom.
- Przyjmowanie z posiłkiem może zmniejszać ryzyko dolegliwości żołądkowych (nudności, bóle brzucha).
- Zaleca się ostrożność w przypadku ciężkiego, tłustego obiadu – może nieco opóźnić wchłanianie leku, ale nie zmienia jego skuteczności.
- W polskich realiach można lek zażywać podczas śniadania lub kolacji – ważna jest systematyczność.
Ostrzeżenia dotyczące interakcji
Interakcje z pokarmem, alkoholem i lekami wymagają szczególnej uwagi. Poniżej tabela najważniejszych interakcji:
| Kategoria | Przykład | Zalecenia |
|---|---|---|
| Jedzenie | Posiłki tłuste, kawa | Możliwe opóźnienie działania; kawa i herbata – ostrożność, mogą nasilać objawy lękowe |
| Alkohol | Piwo, wino, mocne alkohole | Unikać! Zwiększa ryzyko depresji oddechowej, nasilenia skutków ubocznych |
| Leki | Inhibitory MAO, SSRI, leki nasenne, beta-blokery | Silne interakcje, konsultacja z lekarzem obowiązkowa |
| Suplementy | Preparaty potasu, magnezu | Ostrożnie u osób z podwyższonym ryzykiem arytmii |
Wskazania
| Wskazanie | Status | Grupa wiekowa | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Depresja endogenna | Oficjalne | Dorośli, seniorzy | Leczenie pod ścisłym nadzorem psychiatry |
| Fobie, zaburzenia lękowe | Off-label | Dorośli | W przypadkach oporności na inne leczenie |
| Moczenie nocne | Oficjalne | Dzieci powyżej 6 lat | Leczenie krótkoterminowe, pod nadzorem pediatry |
| Ból neuropatyczny | Off-label | Dorośli | Alternatywa przy nietolerancji innych TLPD |
Dawkowanie wg wskazań klinicznych
| Wskazanie | Dawkowanie początkowe | Dawkowanie docelowe | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Depresja (dorośli) | 25–50 mg/dobę (podzielone dawki) | 75–200 mg/dobę | Indywidualizacja dawki, często 1 raz wieczorem |
| Depresja (seniorzy) | 10–25 mg/dobę | do 100 mg/dobę | Początkowe dawki niższe, dostosować do tolerancji |
| Moczenie nocne (dzieci powyżej 6 lat) | 10 mg na noc | do 50 mg (do masy ciała) | Nie stosować dłużej niż 3 miesiące bez ponownej oceny |
| Ból neuropatyczny (off-label) | 10 mg/dobę | do 75 mg/dobę | Pod ścisłą kontrolą lekarza |
Profil bezpieczeństwa i skutki uboczne
Imipramina, jak każdy lek, może wywoływać działania niepożądane. Najczęściej mają one charakter przejściowy, ale niekiedy wymagają zmiany leku lub modyfikacji dawki.
| Skutek uboczny | Częstość występowania | Zalecane postępowanie |
|---|---|---|
| Suchość w ustach | Bardzo częste | Pić wodę, żuć gumę bez cukru, informować lekarza |
| Senność, zmęczenie | Częste | Zmiana pory przyjmowania, zgłosić lekarzowi |
| Zaparcia | Częste | Dieta bogatoresztkowa, ruch fizyczny |
| Przyrost masy ciała | Rzadziej | Monitorowanie wagi, konsultacja dietetyczna |
| Kołatanie serca, tachykardia | Rzadko | Należy niezwłocznie poinformować lekarza |
| Reakcje alergiczne, drgawki, zaburzenia rytmu serca | Bardzo rzadko | Kontakt z lekarzem lub SOR |
Wytyczne dotyczące prawidłowego stosowania („Rada farmaceuty”)
- Nie przerywać leczenia nagle – grozi to wystąpieniem objawów odstawiennych (niepokój, bezsenność, nudności).
- Jeśli zapomnisz o dawce, przyjmij ją jak najszybciej – jeśli zbliża się kolejna dawka, pomiń zapomnianą; nie podwajaj dawki.
- Regularnie konsultuj się z lekarzem prowadzącym oraz informuj o nowych lekach lub suplementach, które stosujesz.
- Unikaj alkoholu oraz prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn w przypadku senności lub zawrotów głowy.
- W polskich warunkach często korzystna jest konsultacja psychologiczna lub wsparcie grupy wsparcia poza farmakoterapią.
Alternatywne opcje leczenia
Pacjentom u których imipramina nie jest skuteczna lub tolerowana, dostępne są w Polsce inne leki refundowane przez NFZ:
- Amitryptylina: Bardziej sedująca; większe ryzyko przyrostu masy ciała; skuteczna również w bólu neuropatycznym.
- Sertralina, escitalopram: Mniejsze ryzyko działań niepożądanych, łagodniejszy profil działania; refundowane w zaburzeniach depresyjnych i lękowych.
- Mianseryna: Działanie nasenne, mniej efektów antycholinergicznych, refundowana w depresji.
- Fluoksetyna: Dobra tolerancja, refundacja szeroka.
- Leczenie niefarmakologiczne: Psychoterapia, wsparcie środowiskowe, techniki relaksacyjne.
Porównanie:
Status prawny, rejestracyjny i refundacyjny w Polsce
- Tofranil (imipramina) jest lekiem zarejestrowanym przez URPL (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych).
- Dostępność na receptę (Rp) wypisywaną przez lekarza – często specjalistę psychiatrę lub pediatrę (w moczeniu nocnym).
- Refundacja przez NFZ w leczeniu depresji poważnego nasilenia i moczenia nocnego u dzieci powyżej 6 r.ż. (szczegóły: obwieszczenia MZ z listy leków refundowanych).
- Podlega rejestracji i nadzorowi farmakologicznemu zgodnie z wytycznymi URPL i EudraVigilance.
Najnowsze badania/wskazówki kliniczne (2022–2025)
- PTPB 2023 (Polskie Towarzystwo Psychiatryczne): Imipramina trafia do wskazań leczenia depresji lekoopornej oraz ciężkiej, szczególnie gdy leki z grupy SSRI lub SNRI są nieskuteczne.
- Badanie multicentryczne EBM 2024: Potwierdzono skuteczność imipraminy w depresji powikłanej lękiem, szczególnie u osób z zahamowaniem psychoruchowym (Małkowski et al., Psychiatria Polska 2024).
- Wytyczne NICE 2022: Potwierdzają leczenie moczenia nocnego u dzieci powyżej 6 lat, przy braku skuteczności metod niefarmakologicznych.
- Podsumowanie: Terapia imipraminą powinna być prowadzona pod ścisłym nadzorem specjalisty, z okresową oceną skuteczności i tolerancji.
Literatura: Psychiatria Polska 2024; Obwieszczenie MZ z dn. 1.03.2024; NICE Guidance NG222; PTPB Zalecenia 2023.
Dostępność i dostawa
Imipramina jest lekiem dostępnym w większości polskich aptek stacjonarnych i internetowych. Występuje zwykle w opakowaniach 30, 50 oraz 100 tabletek (zależnie od producenta i ceny). Lek nie należy do leków wysoko odpłatnych; refundacja umożliwia nabycie go za symboliczną opłatą w wybranych wskazaniach. Orientacyjne ceny (2024): 30 tabl. 25 mg – 18–26 zł (cena detaliczna, przy refundacji niższa).
| Miasto | Czas realizacji rezerwacji (aptek stacjonarnych) | Dostawa online (dni robocze) |
|---|---|---|
| Warszawa | 24–48 godzin | 1–2 dni |
| Kraków | 24–48 godzin | 1–2 dni |
| Gdańsk | 24–72 godziny | 2–3 dni |
| Wrocław | 24–48 godzin | 1–2 dni |
| Lublin | 48–72 godziny | 2–3 dni |
FAQ – Najczęstsze pytania pacjentów
- Czy mogę pić alkohol podczas leczenia Tofranilem?
Nie zaleca się spożywania alkoholu w trakcie terapii imipraminą. Alkohol zwiększa ryzyko ciężkich działań niepożądanych (senność, zaburzenia rytmu serca, depresja oddechowa). - Jak długo będę przyjmować lek?
W depresji leczenie zwykle trwa 6–12 miesięcy po uzyskaniu poprawy; decyzję podejmuje lekarz. W moczeniu nocnym kuracja trwa od kilku tygodni do maksymalnie 3 miesięcy. - Czy lek powoduje uzależnienie?
Imipramina nie wykazuje potencjału uzależniającego w dawkach terapeutycznych. Objawy odstawienne mogą pojawić się przy nagłym przerwaniu leczenia (bezsenność, lęk, rozdrażnienie). - Co zrobić w przypadku pominięcia dawki?
Przyjąć dawkę jak najszybciej po przypomnieniu sobie o niej; jeśli zbliża się czas następnej, pominąć zapomnianą. Nie przyjmować podwójnej dawki. - Czy lek wpływa na prowadzenie pojazdów?
Imipramina może powodować senność i zaburzenia koncentracji. Wskazana ostrożność – prowadzić pojazdy można wyłącznie po ocenie reakcji indywidualnej i za zgodą lekarza.
